Zeven manjaren per jaar: wat een luchtmacht ontdekte toen ze de nek ging meten

De meeste krijgsmachten kunnen tot op het uur vertellen hoeveel vlieguren een squadron vorige maand maakte. Vraag dezelfde organisatie hoeveel musculoskeletale conditietraining haar vliegers echt hebben gedaan, met welke belasting en met welk resultaat, en het antwoord wordt meestal een schatting.

Dat gat is geen administratief probleem. Het is een inzetbaarheidsprobleem, en één luchtmacht heeft er een getal aan gehangen.

Het getal

Uit onderzoek van de Royal Australian Air Force bleek dat de luchtmacht binnen haar jachtvliegtuigvloot elk jaar het equivalent van zeven manjaren aan productiviteit verloor, met nekklachten als belangrijkste oorzaak. Australian Aviation berichtte er in september 2018 over.

Nek- en rugpijn werden decennialang geaccepteerd als onderdeel van het vliegen met jachtvliegtuigen. Wing Commander Carlos Almenara zei het zo: het “is een probleem zolang we high-G-toestellen hebben, en het is een van die problemen die cultureel geaccepteerd zijn als onderdeel van het vliegen met jets”.

De natuurkunde verklaart waarom. Tijdens luchtgevechtsmanoeuvres houdt een vlieger een groot deel van de vlucht 5 tot 6G vast, met pieken tot 7,5G in de Hornet. Met een helmgemonteerd display of nachtkijker kunnen hoofd en helm 70 tot 80 kilo wegen terwijl de vlieger beweegt en draait. Operatie Okra voegde daar duur aan toe: missies van tien uur en langer, gevlogen met nachtkijkers.

Dezelfde belasting bestaat buiten de cockpit. Grondpersoneel, loadmasters, technici en infanterie dragen hun eigen versie: herhaalde belasting van wervelkolom, heupen, knieën en schouders, elke dienst, een hele loopbaan lang.

De verrassing in de data

Hier veranderde meten het gesprek.

De RAAF zette haar vliegers in opleiding op een conditieprogramma, later Fighter Fit genoemd, op basis van het David Spine Concept, te beginnen met een proef bij 76 Squadron op RAAF Williamtown. De bemanningen werden getest op elektronische, genetwerkte toestellen die bewegingsuitslag, kracht en uithoudingsvermogen meten; die resultaten bepaalden risicocategorieën en aandachtsgebieden.

De aanname vooraf was dat jachtvliegers een sterke nek hebben: ze belasten die elke dag. De testen zeiden iets anders.

“Wat we zagen was dat we in de meeste testen vanaf het begin bovengemiddeld sterk waren. Maar bij nekrotatie waren we duidelijk zwakker dan de gemiddelde bevolking.” – Wing Commander Carlos Almenara, Executive Officer, 78 Wing, RAAF

Een specifieke, trainbare zwakte, precies in de beweging die niemand trainde, verborgen achter over het algemeen goede resultaten. Geen enkele hoeveelheid klinische ervaring had die gevonden. Een meting deed het in één middag.

Waarom oefenprogramma’s onzichtbaar blijven

Dit is geen Australisch probleem, en ook geen probleem van inzet. Het is een rapportageprobleem dat door het hele vakgebied loopt.

Oefentherapie is een effectieve behandeloptie voor de meest voorkomende musculoskeletale pijnklachten in de eerste lijn (Babatunde et al., PLOS ONE 2017). Maar een overzicht van systematische reviews in het British Journal of Sports Medicine stelde in 2022 een botte vraag – als bewegen medicijn is, waarom kennen we de dosis dan niet? – en vond dat oefeninterventies bij alle aandoeningen zo slecht worden beschreven dat de werkelijk gegeven dosis onduidelijk is (Hansford et al.).

Voor een militaire gezondheidsdienst betekent dat iets ongemakkelijks. Fysiotherapeuten werken hard, militairen trainen, budgetten worden uitgegeven – en aan het eind van het jaar kan niemand laten zien wat de inspanning per persoon, per eenheid of per jaar heeft opgeleverd. Een programma waarvan je niet kunt aantonen dat het werkt, wordt als eerste geschrapt.

Wat meten in de praktijk verandert

Fighter Fit is in drie fasen opgebouwd, en elke fase draait op dezelfde dataset.

Conditionering. Nulmetingen bepalen per bemanningslid de risicocategorie en aandachtsgebieden, in plaats van iedereen hetzelfde programma te laten doen.

Onderhoud. Zodra bemanningen de high-G-fase ingaan, volgt een monitoringapp pijn, slaap, vermoeidheid en spierpijn om problemen vroeg te signaleren. De ontwerpkeuze is belangrijk: zoals fysiotherapeut Toby Watson van Williamtown uitlegde: “De app is voor ons ontwikkeld. Hij kijkt naar zaken als pijn en welzijn, maar is niet bedoeld om bemanningen aan de grond te houden.” Monitoring die de vliegstatus bedreigt, wordt te weinig ingevuld. Monitoring die die status ondersteunt, wordt gebruikt.

Revalidatie. Als die nodig is, begint die bij een vastgelegde nulmeting in plaats van bij een klinische inschatting.

De eerste resultaten werden gerapporteerd als trends, niet als wonderen: toesteltesten met ervaren bemanningsleden lieten in 2017 na 12 weken, verdeeld over twee blokken van zes weken, een veelbelovende krachttoename zien in de doelspieren. Over vliegverboden is Almenara concreet, en zijn uitspraak is te lezen als de observatie die het is: “Dat werkte, en sinds we dat doen, heb ik hier geen leerling meer geschorst zien worden vanwege lichamelijke problemen.”

Het programma werd vanuit Williamtown uitgerold naar RAAF Amberley, met vergelijkbare programma’s in Tindal en Pearce, en trok de belangstelling van de Canadese krijgsmacht, de US Navy en de Royal Air Force.

Grafiek van de G-krachten op de nek van gevechtspiloten tijdens manoeuvres

De economie is al gedocumenteerd

Leidinggevenden in de militaire gezondheidszorg krijgen zelden budget voor preventie op basis van alleen klinische logica. Het civiele bewijs helpt hier, omdat dezelfde toestellen en protocollen op grote schaal zijn gemeten.

In Duitsland is het FPZ-rugconcept getest bij meer dan 120.000 patiënten in ruim 100 gecertificeerde centra, en zorgverzekeraars ondersteunen het protocol. De gepubliceerde cijfers: 50,8% minder ziektedagen en 57,1% minder artsbezoeken na een programma van drie maanden (Schifferdecker-Hoch et al., 2014); een return on investment van 4,7 : 1 over vier jaar voor 24 sessies van het David Spine Concept (Daschner & Tschubar, Manuelle Medizin 2006); 16% lagere directe medische kosten twee jaar na een programma van 24 weken (Müller et al., Journal of Rehabilitation Medicine 2019).

Het gaat om civiele populaties, en resultaten van één programma garanderen niet dezelfde uitkomst in een andere setting. Maar het mechanisme is direct overdraagbaar, en de rekensom ook: in een militaire context is een ziektedag een dag dat iemand niet inzetbaar is.

Waar je begint

Niet met een uitrol over de hele krijgsmacht. Met één groep en één nulmeting.

Kies een groep over wiens belasting je je al zorgen maakt – één jachtvliegtuigsquadron, één onderhoudseenheid, één revalidatietraject. Test kracht en mobiliteit tegen normwaarden. Houd de metingen bij gedurende twaalf weken gestructureerde conditionering. Kijk dan naar wat de data over die groep zeggen, in plaats van naar wat iedereen over ze aanneemt.

De conclusie van de RAAF was niet dat haar vliegers ongetraind waren. Het was dat het enige wat niemand had gemeten, precies het onderdeel was dat tekortschoot.

Bronnen
  1. “Each year, the RAAF was losing 7 man-years of productivity, mainly due to neck problems”, originally published in Australian Aviation, September 2018 — davidhealth.com
  2. “How the Royal Australian Air Force conditions its fighter pilots effectively”, Australian Aviation, September 2018 — davidhealth.com
  3. Babatunde OO et al. Effective treatment options for musculoskeletal pain in primary care: a systematic overview of current evidence. PLOS ONE 2017.
  4. Hansford HJ et al. If exercise is medicine, why don’t we know the dose? British Journal of Sports Medicine 2022.
  5. Schifferdecker-Hoch F et al., 2014 (FPZ concept, three-month programme).
  6. Daschner W, Tschubar W. Manuelle Medizin 2006 (Gothaer Krankenversicherung; 24 sessions David Spine Concept, four-year follow-up).
  7. Müller et al. Journal of Rehabilitation Medicine 2019 (24-week programme, two-year follow-up).
  8. “German FPZ Concept offers back pain relief for hundreds of thousands” — davidhealth.com